Hakkâri'de bir araştırma talebi konuşulurken takvim, sorunun kendisinden önce gelir. Beş ilçeli bu ilde il merkezi Zap Suyu'nun açtığı dar vadiye sığmış, Yüksekova ise ilin en geniş düzlüğüne yayılmıştır; Şemdinli, Derecik ve Çukurca dağların arasında küçük merkezler olarak kalır. Hangi ilçeye hangi ayda, hangi yoldan gidileceği belli olmadan verilen her söz boş kalır.
Hakkâri'de bir büromuz, kalıcı bir ekibimiz ya da yerel temsilcimiz bulunmuyor. Başvuru İstanbul'da dinlenir, belgeler ve internette herkesin görebildiği izler önce orada incelenir. Sahada birkaç gün geçirmek gerçekten gerekiyorsa ilçe, gün sayısı ve yol masrafı yazılı bir kapsamla sizinle paylaşılır; yola ancak bundan sonra çıkılır.
Elimizdeki yöntemler bu ilde de aynıdır: caddede ve çarşıda kısa gözlem, açık kaynak taraması, sizin getirdiğiniz sözleşme, dekont ve yazışmaların düzenlenmesi. Toplanan notların bir davaya hangi biçimde konacağına ise avukatınız karar verir; biz bu kararı kolaylaştıracak düzende bir rapor hazırlarız.
Vadiye sığmış il merkezi ve tayinle gelen aileler
Hakkâri Merkez, Zap Suyu vadisinde yamaçlara tırmanan mahallelerden oluşur. Valilik, adliye ve Hakkâri Üniversitesi kentin iskeletini kurar; ticaret birkaç cadde ve çarşı sokağında toplanır. Kentte kamu görevlilerinin payı belirgindir ve bu aileler birkaç yıllık görev sürelerinden sonra başka illere geçer. Bu yüzden Merkez'den gelen başvuruların önemli bir kısmı eşlerin ayrı şehirlerde yaşadığı ilişkilerle ilgilidir: biri Hakkâri'de görevdedir, öbürü Van'da ya da batıdaki bir ilde çocuklarla kalır. Böyle bir soruda dikkat edilecek nokta ölçektir. Vadideki dar sokaklarda park etmiş yabancı bir araç kısa sürede fark edilir, bu yüzden gözlem dakikalarla ölçülen pencerelere sıkıştırılır ve çoğunlukla izin dönemi, hafta sonu çıkışı gibi önceden bilinen günlere bağlanır. Lojman, konut ve kurum binası özel alan sayılır; oralarda gözlem yapılmaz, kayıt yalnız herkesin geçtiği yerlerden alınır.
Yüksekova çarşısında ortaklık, emanet mal ve alacak
İlin en kalabalık ilçesi olan Yüksekova, ova üzerinde kurulu ve ticaretin il içindeki ağırlık merkezidir. Ovanın geçimi hayvancılığa ve tarıma, çarşının geçimi ise toptan ve perakende satışa dayanır. Burada en sık konuşulan uyuşmazlıklar ortaklıkların çözülmesi, veresiye verilen malın bedeli ve bir dükkânın habersiz kapatılmasıyla ilgilidir. Bu tür bir işte ilk iş günü sahada değil masa başında geçer: faturalar, irsaliyeler, havale dekontları ve mesajlaşmalar tarih sırasına konur, eksik halkalar işaretlenir. Ardından karşı tarafın Yüksekova'da hâlâ ticaret yapıp yapmadığı, tabelanın değişip değişmediği, deponun kullanılıp kullanılmadığı dışarıdan kısa ziyaretlerle not edilir; firma kaydı varsa ticaret sicili ilanları taranır. Banka ve vergi bilgisine bizim ulaşmamız mümkün değildir; bu belgeler gerekirse avukatınız aracılığıyla mahkemeden istenir. Yüksekova'daki havalimanı, bu ilçedeki çalışmayı Merkez'e göre daha kolay ulaşılır kılar.
İki adliyeli il: dosyanın Yüksekova'ya mı Hakkâri'ye mi gideceği
İlde yargı işleri iki merkezde toplanır. Kaynaklarımıza göre Hakkâri Adliyesi Merkez ilçenin yanında Çukurca ve Derecik'ten gelen davalara bakar; Yüksekova'nın ise kendi adliyesi vardır ve Şemdinli'nin işleri de buraya bağlanır. İlk derece kararlarına karşı yapılan istinaf başvuruları Van Bölge Adliye Mahkemesi'nde incelenir. Yargı teşkilatı zaman içinde yeniden düzenlenebildiği için bu tabloyu bir başlangıç bilgisi olarak görün ve dava açmadan önce yetkili yeri avukatınızla teyit edin. Pratik karşılığı şudur: Şemdinli'de oturan bir eşle ilgili bir aile dosyası büyük olasılıkla vadideki il merkezine değil ovadaki Yüksekova'ya gider, Derecik'teki bir taşınmaz uyuşmazlığı ise Hakkâri'de görülür. Raporun kronolojisini yazarken de bu ayrımı gözetiriz; hangi mahkemenin önüne konacağı belli olan bir not, yer adları ve tarihler bakımından o dosyaya göre düzenlenir.
Demiryolu olmayan bir ilde güzergâh hesabı
Hakkâri'ye demiryolu ulaşmaz; ulaşım karayoluna ve Yüksekova Selahaddin Eyyubi Havalimanı'na dayanır. İl dışına açılan ana yol kuzeyde Van'a çıkar, Şırnak'la bağlantı ise Beytüşşebap yönünden kurulur. İl içinde Merkez ile Yüksekova, Şemdinli ve Çukurca arasındaki yollar virajlı ve dağlıdır; haritadaki mesafe, yolda geçecek süreyi doğru anlatmaz. Bu yüzden bir dosyada birden fazla ilçe varsa her biri ayrı iş günü olarak yazılır, aynı gün içinde vadiden ovaya ve oradan dağ ilçesine geçmek planlanmaz. Havalimanının Yüksekova'da olması, sahaya girişin çoğu zaman bu ilçeden yapılması anlamına gelir; il merkezindeki bir iş için ise ayrıca bir yol günü eklenir. Takip edilen kişi Van'a gidip geliyorsa, onu uzun dağ yolunda araçla izlemek hem tehlikeli hem ölçüsüz olur; bunun yerine çıkış ve varış noktalarında, önceden belirlenen saatlerde kısa notlar alınır.
Şemdinli, Derecik ve Çukurca: küçük merkez, kısa ziyaret
Üç dağ ilçesinin merkezleri küçüktür ve gündelik hayat hayvancılığa, yaylaya, küçük esnafa ve kamu hizmetlerine yaslanır. Bu ilçelerden gelen talepler çoğunlukla köydeki evin ve arazinin kimin elinde olduğu, mirasçılar arasında yazıya geçmemiş paylaşımlar ve çarşıdaki esnaf alacağı üzerinedir. Çukurca'da da Şemdinli'de de herkes birbirini tanır; tanınmayan bir aracın beklemesi aynı gün konuşulur. Bu nedenle önce sizin bildikleriniz, eski adresler ve açık kaynak izleri derlenir, sahaya ancak soru daraldığında ve yol uygunsa gidilir. Ziyaret çoğu zaman bir çarşı gününe ya da kişinin ilçe merkezine indiği bilinen saatlere denk getirilir. Bu ilçelerde ayrıca uyduğumuz bir kural vardır: askerî ve güvenlik amaçlı alanlarda, bunların çevresinde ve yol üzerindeki kontrol yerlerinde fotoğraf ya da görüntü alınmaz, bu alanlar hiçbir dosyanın konusu olmaz.
Uzun kışta yol açılana kadar yapılabilecekler
Hakkâri yüksek bir ildir ve yılın uzun bir bölümünde kar yerden kalkmaz. Kar ve buzlanma ilçeler arası yolları yavaşlatır, kimi günler bazı güzergâhlar geçici olarak kapanabilir. Yol güvenli değilse sahaya çıkılmaz; bu kural dosyanın aciliyetine göre esnetilmez. Bu boşluk zaman kaybı demek değildir. Kış aylarında belge düzenleme, açık kaynak taraması, eski adreslerin karşılaştırılması ve avukatınızla dosyanın hukuki çerçevesinin konuşulması gibi işler sürer. Böylece hava toparladığında sahaya tek bir somut soruyla gidilir: kişi bu çarşıda hâlâ dükkân işletiyor mu, köydeki ev kullanılıyor mu gibi. Kışın kısa bir hava aralığında yapılan bir ziyaretin iptal edilmesi olasılığı da baştan konuşulur; ertelenen günün nasıl telafi edileceği, yol ve konaklama bedelinin nasıl hesaplanacağı yazılı kapsamda ayrı bir kalem olarak yer alır. Nehil Sazlığı çevresindeki ova köylerinde bile kışın yollar beklenenden uzun sürebilir.
Cilo ve Sat eteğinde yaz sezonu
Yaz aylarında Cilo ve Sat dağları ile doğa yürüyüşçüleri ve dağcılar gelir. Yollar açıkken pansiyon, rehberlik ve küçük işletmeler canlanır, ilçelerde geçici çalışanların sayısı artar. Bu sezonun iki sonucu vardır. Birincisi, işletme sahiplerinden kasa, ön ödeme ve rezervasyon kayıtlarının tutarsızlığına dair sorular gelir; bu sorular önce işverenin kendi kayıtlarıyla cevaplanır, çalışanın telefonuna, hesaplarına ve özel yaşamına girilmez. Kısa sezonda geçici olarak çalışmış birinin sezon bitince nereye gittiği de bazen sorulur; bunun cevabı çoğu zaman açık kaynak ve sizin elinizdeki iletişim bilgilerinden çıkar. İkincisi, yaz aylarında yollar en rahat dönemindedir; kışa ertelenmiş saha günleri çoğunlukla bu pencerede toplanır. Bir dosyanın kış sonuna kadar bekleyip bekleyemeyeceğini avukatınızla birlikte değerlendirmenizi öneririz; beklemenin bir hak kaybına yol açıp açmayacağı bizim değil, onun vereceği bir karardır.
Yayla haftaları ve kayıtlı adresin tutmadığı durumlar
Hakkâri'de birçok ailenin yazı ile kışı farklı yerlerde geçer: yaz haftaları yaylada, kış ise ilçe merkezinde ya da köy evinde. Kamu görevlileri de görev süresi dolunca il dışına geçer. Bu yüzden bir kişinin resmî kayıttaki adresi ile gerçekte yaşadığı yer birçok dosyada ayrışır. Adres arayışında kayıtlı adresi bir başlangıç noktası sayarız; kişinin hangi mevsimde nerede bulunduğu, çalıştığı yer, akrabalarının oturduğu mahalle ve açık kaynaktaki izleri birlikte değerlendirilir. Sonuçta ortaya bir ihtimal çıkarsa, bunu kısa bir kamusal doğrulamayla sınarız. Tebligat ya da icra takibi için gereken resmî adres ise avukatınızın icra dairesi ya da mahkeme üzerinden yapacağı sorguyla kesinleşir; nüfus müdürlüğü, operatör ya da banka kaydına bizim bakmamız söz konusu değildir. Bir yakından uzun süredir haber alınamıyorsa sıralama tersine döner: önce polise ya da jandarmaya başvurulur, bizim katkımız bu resmî süreci destekleyen bilgileri düzenlemek olur.
Lojmanda da yayla yolunda da değişmeyen sınırlar
Bir lojmanda yaşayan memur ile yaylaya çıkan bir çoban için koruma aynıdır. Kişinin özel hayatı ve verileri Türk Ceza Kanunu'nun güvencesindedir; bir bilginin hangi amaçla toplanabileceğini ve ne kadar saklanabileceğini Kişisel Verilerin Korunması Kanunu belirler; eşler arasındaki davalarda ise Türk Medeni Kanunu uygulanır ve sunulan her bilgiyi hâkim değerlendirir. Bu çerçevede bizden istenebilecek bazı şeyler baştan dışarıda kalır. Kimsenin telefonu dinlenmez. Mesajlar, e-postalar ve sosyal medya hesapları açılmaz. Araca gizlice konum cihazı konmaz, karşı tarafın sesi habersizce kaydedilmez. Tanıdık bir görevli üzerinden nüfus, tapu ya da banka kaydına baktırılmaz; sahte bir kimlikle kimseye soru sorulmaz. Hakkâri'den gelen bir talep bunlardan birine dayanıyorsa bunu ilk telefonda söyleriz. Hukuka aykırı biçimde elde edilen bir bilgi, Yüksekova'daki bir alacak davasında da Merkez'deki bir boşanma dosyasında da size yük olur, yarar sağlamaz.
Hakkâri İlçeleri
Hakkâri'da Öne Çıkan Hizmetler
Sorular
Hakkâri — Sık Sorulan Sorular
Şemdinli'de yaşayan eşimle ilgili dosya Hakkâri'ye mi gider?+
Kaynaklarımıza göre Şemdinli'nin işleri Yüksekova Adliyesi'ne bağlıdır; yani böyle bir dava çoğu zaman il merkezinde değil Yüksekova'da görülür. Siz başka bir ilde yaşıyorsanız seçenekler değişebilir. Davanın nerede açılacağını avukatınız belirler; biz raporu o tercihe göre, Yüksekova'daki tarih ve yerleri esas alarak düzenleriz.
Yüksekova Havalimanı'na inen bir yakınımın sonra nereye gittiği öğrenilebilir mi?+
Terminal çıkışı herkese açık bir alan olduğundan, varış saati bilinen bir uçuşta kişinin hangi araçla ve hangi yöne ayrıldığı kısa bir gözlemle not edilebilir. Yolcu listesi, bilet ve kamera kayıtları ise bizim erişebileceğimiz bilgiler değildir. Uzun dağ yolunda araçla peşinden gidilmez; varış noktası tahmin ediliyorsa orada ayrı bir gözlem planlanır.
Çukurca'daki köy evimizi kimin kullandığını kışın görebilir misiniz?+
Kışın bu soruya cevap vermek zordur. Yol açık olsa bile karla örtülü bir avluda ya da bahçede kullanım izi pek seçilmez. Bu yüzden kışın belge ve bilgi toplanır, kamusal yoldan tarihli fotoğraf çoğu zaman bahar ya da yaz başında çekilir. Eve ve araziye girilmez; mülkiyet bilgisi avukatınız aracılığıyla resmî yoldan alınır.
Yüksekova'daki ortağım dükkânı kapatıp malları başka yere taşıdı. Nereden başlarız?+
Önce elinizdeki ortaklık sözleşmesi, stok listesi, fatura ve mesajları bir araya getirin; avukatınız alacağın ve ortaklığın hukuki durumunu değerlendirsin. Bizim katkımız ortağın Yüksekova'da ya da çevre illerde yeni bir işyeri açıp açmadığını açık kaynak ve kısa kamusal gözlemle araştırmaktır. Depoya veya kapalı alanlara girilmez.
Dosyam Hakkâri dışına, örneğin Van'a uzanırsa ne olur?+
İl sınırı tek başına bir engel değildir. Van, Hakkâri'nin dışarıya açılan ana kapısı olduğu için birçok dosyanın izi oraya uzanır. Böyle bir durumda iki ildeki gözlem günleri tek bir takvimde birleştirilir ve yol masrafı tek seferde hesaplanır. Van'daki notlar da aynı kronolojiye işlenir, böylece avukatınız bütün tabloyu tek raporda görür.